ค่าเดินทางต้องไม่เกิน 10% ของค่าแรงขั้นต่ำ

วันนี้กรุงเทพฯ และปริมณฑลมีรถไฟฟ้าครอบคลุมแล้วประมาณ 280 กิโลเมตร คิดเป็น 50% ของแผนแม่บททั้งระบบ แต่คำถามคือ ทำไมรถไฟฟ้ายังไม่ใช่ทางเลือกของคนส่วนใหญ่?

รถไฟฟ้ามี… แต่คนขึ้นน้อย

ความจริงที่ต้องยอมรับคือรถไฟฟ้าแน่นเฉพาะช่วงเร่งด่วน และแน่นเฉพาะสายที่ผ่านย่านธุรกิจ นอกนั้นที่นั่งว่าง ขบวนโล่ง แต่ประชาชนยังเลือก “ไม่ขึ้น” เพราะค่าโดยสารแพงเกิน!

จากรถไฟฟ้า 8 สาย ที่เปิดให้บริการแล้ว พบว่าค่าโดยสาร “เฉลี่ย” 35 บาท/เที่ยว คนทำงานส่วนใหญ่ต้องเดินทางวันละ 2 เที่ยว นั่นแปลว่าต้องจ่าย 70 บาท/วัน

ในขณะที่ค่าแรงขั้นต่ำในกรุงเทพฯ 400 บาท/วัน 10% ของค่าแรงเท่ากับ 40 บาท ขึ้นรถไฟฟ้าอย่างเดียวก็เกินเพดานแล้ว และนี่… ยังไม่รวมค่ารถเมล์ สองแถว หรือเรือ

ถ้าอยากให้คนส่วนใหญ่ขึ้นรถไฟฟ้าได้จริง ต้อง “ออกแบบค่าโดยสารใหม่”

ผมเสนอแนวคิดง่ายๆ 4 ข้อ

1. แบ่งกรุงเทพฯ และปริมณฑลเป็น 4 โซน

แบ่งพื้นที่เป็นวงแหวน 4 ชั้น ตามระยะทาง จำนวนสถานี และการใช้งานจริง โดยโซน 1 อยู่ในสุด โซน 2, 3 และ 4 อยู่ถัดออกไปตามลำดับ

เพื่ออะไร?

(1) คนอยู่ไกล จ่ายน้อยลง

(2) คนรายได้น้อย ไม่ถูกลงโทษด้วยระยะทาง

(3) เมืองกระจายตัว

(4) ลดความแออัดในใจกลางเมือง

นั่นหมายความว่า… ค่าเดินทางต้องช่วยคนรายได้น้อยให้อยู่นอกเมืองได้

2. กำหนดค่าโดยสาร “ที่คนส่วนใหญ่จ่ายไหว”

2.1 ค่าโดยสารรถไฟฟ้า ผลจากการทดสอบหลายฉากทัศน์ ได้โครงสร้างที่เหมาะสมที่สุดคือ

(1) โซน 1 : 10 / 15 / 20 บาท จะเปลี่ยนกี่สายภายในโซน 1 ก็ไม่เกิน 20 บาท

(2) โซน 2 : 10 บาทตลอดโซน

(3) โซน 3 : 10 บาทตลอดโซน

(4) โซน 4 : 5 บาทตลอดโซน

เดินทางข้ามโซน ไม่เกิน 30 บาท/เที่ยว ที่สำคัญ อัตราค่าโดยสารรถไฟฟ้าที่ผมเสนอนี้ชี้ให้เห็นว่า “5 บาทก็ขึ้นรถไฟฟ้าได้ !” นั่นคือการเดินทางภายในโซน 4

2.2 ค่าโดยสารรถเมล์

(1) โซน 1 : 10 บาท

(2) โซน 2 : 5 บาท

(3) โซน 3 : 5 บาท

(4) โซน 4 : 5 บาท

เดินทางข้ามโซน ไม่เกิน 20 บาท/เที่ยว

3. เดินทางแบบไหน… ก็ไม่แพง

ไม่มีใครถูกบังคับให้จ่ายแพง เพียงเพราะต้องต่อรถ

(1) รถไฟฟ้าอย่างเดียว : 5-30 บาท/เที่ยว จะเปลี่ยนกี่สายก็ได้ภายในเวลาที่กำหนด

(2) รถเมล์อย่างเดียว : 5-20 บาท/เที่ยว จะเปลี่ยนกี่สายก็ได้ภายในเวลาที่กำหนด

(3) รถไฟฟ้า+รถเมล์ : 5-30 บาท/เที่ยว จะเปลี่ยนกี่สายก็ได้ภายในเวลาที่กำหนด

4. แล้วเกิน 10% ของค่าแรงไหม?

คำตอบคือ “ไม่” จากการคำนวณค่าโดยสาร “เฉลี่ย” ทั้งระบบได้เท่ากับ 15 บาท/เที่ยว เดินทางวันละ 2 เที่ยว เท่ากับ 30 บาท/วัน ต่ำกว่าเพดาน 10% ของค่าแรงขั้นต่ำ (40 บาท/วัน) อย่างชัดเจน

สรุปสั้นๆ รถไฟฟ้าควรเป็น “สวัสดิการของทุกคน ทุกระดับรายได้ ไม่ใช่ภาระค่าใช้จ่ายที่คนทำงานต้องคิดหนักทุกวัน”

ดร.สามารถ ราชพลสิทธิ์
อดีตรองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร และอดีตรองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์